Rokrocznie 26 listopada wielbiciele słodkości na całym świecie obchodzą Dzień Ciasta. Jako pierwsi na taki sposób uczczenia wszelakich serników i szarlotek wpadli mieszkańcy Stanów Zjednoczonych Ameryki, gdzie święto znane jest jako Cake Day lub National Cake Day.
Pierwsze placki z ziarna zboża, wypiekane na węglach, w popiele czy na rozżarzonych kamieniach były wypiekane już w epoce neolitu. Starożytni Grecy do ciasta na pieczywo zaczęli dodawać miód i w ten oto sposób powstało pierwsze pieczywo cukiernicze. Dziś na naszych stołach królują makowce, miodowniki, placki drożdżowe z owocami lub kruszonką, pleśniaki czy sękacze.
W naszym regionie ogromną estymą cieszy się oczywiście śląski kołocz, towarzyszący mieszkańcom okolicy w najważniejszych wydarzeniach w ich życiu. Kołacz śląski (lub kołocz śląski), występuje w czterech odmianach: bez nadzienia bądź z nadzieniem jabłkowym, makowym lub serowym.
Jego specyficzną cechą, odróżniającą tradycyjny śląski wypiek od innych, jest prostokątny kształt. Kołacze występujące w innych regionach kraju są okrągłe (nazwa kołacz/kołocz pochodzi od słowa „koło”). Gotowy kołacz śląski ma wymiary 40 x 60 cm (± 5 cm), co przy wysokości ok. 3,5 cm (± 0,5 cm) daje słuszną wagę 5-6 kg.
Wypiek bez nadzienia w przekroju przypomina jednowarstwowe ciasto drożdżowe. Wersje kołacza z masą serową, makową lub jabłkową, odznaczają się trzema warstwami. Każdy z rodzajów nadzienia nadaje gotowemu produktowi pożądanej wilgotności. Zwieńczeniem każdego wariantu kołacza śląskiego jest charakterystyczna posypka – kruszonka z masła, mąki pszennej, cukru i cukru waniliowego.
Kołacz śląski może być wytwarzany na terenie województwa opolskiego oraz w części województwa śląskiego (powiaty: będziński, bielski i miasto Bielsko-Biała, bieruńsko-lędziński, miasto Bytom, miasto Chorzów, cieszyński, gliwicki i miasto Gliwice, miasto Jastrzębie-Zdrój, miasto Katowice, lubliniecki, mikołowski, miasto Mysłowice, miasto Piekary Śląskie, pszczyński, raciborski, miasto Ruda Śląska, rybnicki i miasto Rybnik, miasto Siemianowice Śląskie, miasto Świętochłowice, tarnogórski, miasto Tychy, wodzisławski, miasto Zabrze, miasto Żory).
Kołacz śląski, niegdyś wyrabiany niemal w sposób magiczny, tylko przez wyspecjalizowane gospodynie, które m. in. nie mogły dopuścić do powstawania przeciągów w pomieszczeniu (o udziale mężczyzn podczas pieczenia nie wspominając), współcześnie jest chętnie oferowany przez lokalne cukiernie i piekarnie. Tradycyjny kołacz to nieodzowny bohater wszystkich śląskich festynów i imprez regionalnych, gdzie obowiązkowo spożywany jest za pomocą rąk. Palce lizać!
Kucharz Gastronom
